مقالات

پارچه آشپزخانه ای

تفاوت ریسندگی نخ های پشمی و پنبه ای در پارچه آشپزخانه ای

کوچکترین واحد ساختاری هر منسوج لیف نساجی است؛ لیف نساجی بایستی چندین ویژگی داشته باشد(پارچه آشپزخانه ای) تا بتواند طی فرایند ریسندگی به نخ تبدیل شود، این ویژگی ها عبارتند از: نسبت طول به قطر (ضریب رعنایی) بیشتر از ۱۰۰۰. -قابلیت ریسیده شدن – انعطاف پذیری و ازدیاد طول نسبی مناسب به طوری که بتواند نیروهای وارده در فرایند ریسندگی را به خوبی تحمل کند.- داشتن طولی بیشتر از ۵/۰ اینچ.

در یک دسته بندی کلی الیاف به دو دسته ی طبیعی و بشر ساخته تقسیم میشوند:

الیاف طبیعی خود متشکل از ۳ دسته الیاف گیاهی (مثل پنبه ، کتان ، کنف ، جوت و…) ، الیاف جانوری (مثل پشم ، ابریشم و…) و الیاف معدنی ( مثل آزبست) هستند.الیاف از نقطه نظر طولی به دو دسته الیاف منقطع (staple) و الیاف ممتد (filament) تقسیم میشوند، الیاف منقطع دارای طول های کوتاه و محدود میباشند؛ از جمله ی این الیاف میتوان به پشم و پنبه اشاره کرد ؛ در مقابل الیاف ممتد دارای طول های بلند و نامحدود میباشند، تنها لیف فیلامنت طبیعی لیف ابریشم است و مابقی فیلامنت ها الیاف مصنوعی هستند.اگر بخواهیم الیاف مصنوعی را مخلوط با الیاف طبیعی در خطوط ریسندگی قرار دهیم بایستی آنها را در اندازه های مناسب برش دهیم ؛ به عنوان مثال پارچه آشپزخانه ای مخلوطی از الیاف پنبه و پلی استر هستند.

نمونه هایی از پارچه ها ی اشپزخانه ای (مخلوط الیاف پنبه پلی استر)

 

به طورکلی فرایند های ریسندگی به دو دسته ز ریسندگی مکانیکی و ریسندگی شیمیایی تقسیم میشوند:

ریسندگی مکانیکی به فرایندی گفته میشود که طی آن الیاف کوتاه کنارهم قرار میگیرند. تحت فرایند تاب به یک رشته ی بلند تبدیل میشوند که به آن نخ (yarn) گفته میشود.ریسندگی مکانیکی به ریسندگی الیاف منقطع مشهور است و به دو دسته ی ریسندگی قدیمی یا متداول و ریسندگی مدرن تقسیم میشود.

سامانه ی ریسندگی قدیمی :

براساس طول الیافی که ریسندگی میشوند به دو سیستم ریسندگی الیاف کوتاه (سیستم ریسندگی پنبه ای) و ریسندگی الیاف بلند (سیستم ریسندگی پشمی) تفکیک میشود.این نامگذاری براساس طول الیاف انجام شده است ؛ اگر طول الیاف کمتر از ۵۰ میلیمتر باشد در دسته الیاف کوتاه و اگر طول الیاف بیش از ۵۰ میلیمتر باشد در دسته ی الیاف بلند قرار داده میشوند.از جمله الیافی که در سیستم ریسندگی الیاف کوتاه مورد استفاده قرار میگیرند الیاف پنبه و الیاف مصنوعی بریده شده در ابعاد الیاف پنبه هستند مثل مخلوط پنبه-پلی استر، همچنین از جمله الیاف سامانه ی ریسندگی الیاف بلند الیاف پشم و الیاف مصنوعی بریده شده در ابعاد الیاف پشم هستند.

سامانه ی ریسندگی الیاف بلند(Long staple spinning )

چون الیاف پشم بیشترین درصد الیافی را تشکیل میدهند که در این سامانه ریسیده میشوند نام دیگر این سیستم ریسندگی سیستم پشمی است.دسته بندی های مختلف این سیستم براساس طول و ظرافت الیاف پشم به صورت زیر است:

۱ . سیستم ریسندگی فاستونی(worsted) :

الیافی که در این سیستم استفاده میشوند الیاف پصم با طول کوتاه و ظریف مثل پشم مرینوس هستند؛ محصول این سیستم پارچه های فاستونی میباشند.

۲ . سیستم ریسندگی نیمه فاستونی (semi-worsted) :

این سیستم از لحاظ فرایندی با سیستم فاستونی در مرحله شانه زنی متفاوت است به این صورت که این سیستم فرایند شانه زنی را ندارد. نخی که در نهایت در این سیستم به دست می آید نخ خاب فرش ماشینی و کاموا است.

۳ . سیستم ریسندگی پشمی(wool spinning) :

الیاف مورد استفاده در این سیستم طول بلند و طرافت بالایی دارند (پشم گوسفندان آسیایی) و نهایتا محصول به دست آمده به عنوان نخ خاب قالی و نخ پود پتو و الیاف پشم قالی مورد استفاده قرار میگیرند.وجه تمایز دسته بندی بالا ظرافت و طول الیاف پشم است ؛ در سیستم فاستونی کوتاه ترین و ظریف ترین الیاف را داریم در نتیجه مرغوب ترین محصول را خواهیم داشت و در سیستم پشمی بلند ترین و ضخیم ترین الیاف را داریم در نتیجه از مرغوبیت محصول کاسته میشود.

ریسندگی الیاف پشم

برای ریسندگی پشم در آغاز الیاف رنگی و سفید منتقل میشود برای ریسندگی آماده میشوند الیاف را با دست باز میکنند و با آب و روغن مخلوط میکنند برای جلوگیری از الکتریسیته و حالت پیوستگی این عمل صورت میگیرد؛ (ph خنثی)، ۲۴ ساعت میماند و بعد از دستگاه ولف عبور میدهند که باعث باز شدن الیاف از هم (یعنی حلاجی) میشود و به دستگاه کاردینگ (شانه کاری) فرستاده میشود. این دستگاه پشمها را شانه میکند و ناخالصی‌ها، خاک، خاروخاشاک، کثیفی‌ها را میگیرد و تولید نیمچه نخ میکند.نمره نخ را در ابتدای کارد اول در دستگاه شانه کاری اندازه میگیرند.

نمونه پارچه پشمی موجود در سایت

دستگاههای بکار رفته در ریسندگی پشمی

در ریسندگی پشم دستگاههای زیر در مراحل گوناگون بکار میروند:

دستگاه شانه کاری (کاردینگ): سه قسمت دارد کارد اول: از بین بردن ضایعات پشم، کار دوم: بازهم از بین بردن ضایعات و خاروخاشاک پشم خیلی بیشتر از کارد اول، کارد سوم: که پشم را به صورت نخ خامه (نیمچه نخ) درمی آورد.دستگاه تمامتاب (رینگ): این دستگاه نخ راتا به صورت یک لا در میآورد (برای خامه خالی ۱۲۰ تا ۱۶۰ تاب) هر چه سرعت دستگاه تمامتاب را کم کنیم تاب نخ زیادتر میشود.دستگاه دولاتاب: دوباره هر نخ یک لا با هم ترکیب شده و دولا میشود و بیشتر این کار به خاطر استحکام صورت میگیرد.دستگاه کلاف کن: برای بسته بندی و همانطور که از نامش پیداست نخها را به صورت کلاف در میآورد. دستگاه بقچه کن: برای بقچه کردن نخهای کلاف شده میباشد.

به طورکلی مراحل تولید نخ های پشیمی به صورت زیر میباشد:

Long staple spinning : 1.4 Blowing _ 2.4 Carding _ 3.4 Gil Box _ 4.4 Combing

_ ۵٫۴ Flyer _ 6.4 Finisher _ 7.4 Ring

 

 

خط ریسندگی الیاف پشم

 

 

سامانه ریسندگی الیاف کوتاه(short staple spinning)

به علت اینکه عمده ی الیاف مورد استفاده در این سامانه الیاف پنبه هستند به این سامانه cotton spinning system نیز گفته میشود.در یک دسته بندی کلی برای این سیستم ودو سامانه ی شانه شده(combed) و شانه نشده (carded) را داریم ؛ این نامگذاری براساس وجود و عدم وجود مکانیزم شانه در خط ریسندگی است.الیاف شانه شده آرایش بیشتری پیدا میکنند و مقداری از الیاف کوتاه در ساختارشان حذف میشود. بنابراین نخ تولید شده در این سیستم محکم تر و یکنواخت تر خواها بود اما اگر خخط ریسندگی مجهز به سیستم شانه نباشد فرایند کارد را داریم و استحکام و آرایش یافتگی کمتر است همچنین الیاف با طول کوتاه بیشتری نیز داریم.از لحاظ اقتصادی یک کیلوگرم نخ پنبه ی شانه شده در مقیاس جهانی ۱دلار گران تر از نخ پنبه ایست که شانه نشده است.(پارچه آشپزخانه ای)

روشهای ریسندگی الیاف پنبه:

به طور کلی عملیات ریسندگی در موردالیاف پنبه به دو روش انجام می گیرد.

الف- روش ریسندگی با شانه زنی: این روش برای تهیه نخهای مرغوب و ظریف به کار گرفته می شود. و مواد اولیه برای این روش غالبا پنبه های خیلی خوب و طویل می باشند  ب- روش ریسندگی بدون شانه زنی : این روش برای تهیه نخهای معمولی مورد استفاده قرار میگیرد و چون پنبه های ایرانی غالبا از نوع الیاف بلند نیستند، از این جهت، در کارخانه های ریسندگی ایران ، روش ریسندگی شانه زنی کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. در زیر خط ریسندگی با روشهای شانه زنی وبدون شانه زنی نشان داده شده است.با وجود اینکه عملیات ریسندگی در مراحل تولید برای الیاف مختلف مانند پشم و پنبه با یکدیگر فرق داشته و ماشین آلات مورد استفاده آنها نیز متفاوت است در تهیه نخهای پنبه ای نیز تفاوتهایی وجود دارد که به نوع الیاف پنبه و نوع نخ مصرفی بستگی دارد.

 

 

آشنایی با الیاف پنبه :

پنبه از دسته الیاف طبیعی است. این الیاف از میوه ی گیاه (گل گیاه) پنبه به دست می آید. از لحاظ وزنی پنبه مهم ترین لیف طبیعی مورد استفاده در نساجی است که تقریباً ۳/۹۵ درصد آن سلولز است (عمده ترین بخش پنبه). وزن مخصوص پنبه ۵۴/۱_۵/۱گرم برسانتی مترمکعب ، قابلیت جذب آب آن در ۲۰ درجه سانتی گراد در رطوبت نسبی ۶۵ درصد تقریباً ۸ درصد وزن آن و وزن مولکولی آن بین ۱۰۰۰۰۰۰-۵۰۰۰۰۰ است.الیاف پنبه به دانه های روغنی چسبیده اند که به این دانه ها پنبه دانه و به مجموعه ی الیاف وپنبه دانه ها وش پنبه می گویند. وش پنبه خود داخل گل پنبه که غوزه ی پنبه نامیده می شود قرار دارد.

رشد گیاه پنبه دو مرحله دارد: .

دوره اول رشد(۲۵ روز اول) : الیاف در این مدت به ماکزیمم رشد طولی و قطری خود می رسند.(پارچه آشپزخانه ای)

دوره دوم رشد(روز ۲۵ام تا ۴۵ام) : در این مدت ساختار داخلی لیف تکمیل می شود و دیواره سلولزی ضخیم تر می شود. اصطلاحاً در این مدت پنبه می رسد. گرمای شدید ، سرمای شدید ، خشکسالی ، آفت ها و… موجب خلل در رشد طولی الیاف پنبه در دوره اول می شوند . حال اگر اختلالی در مرحله دوم رشد صورت بگیرد اصطلاحاً پنبه نارس داریم که الیاف بسیار انعطاف پذیر می شوند چون دیواره سلولزی نازک است در نتیجه نیرو بین زنجیرهای پلیمری کمتر می شود که در این صورت لیف به راحتی پاره و باعث بروز مشکلاتی در ریسندگی می شود.

درجه مرغوبیت الیاف پنبه :

درجه مرغوبیت الیاف پنبه، غالبا نسبت به طول و میزان درصد مواد خارجی در آنها تعیین می شود و واضح است که هر اندازه الیاف تمیز تر و دارای طول بلندتری باشند، مرغوبترند. بخصوص الیاف بلندتر از لحاظ نساجی اهمیت ویژه ای دارد و می توان از آنها نخهای خوب و ظریف تهیه کرد.به طوری که ملاحظه می شود، الیاف پنبه برعکس الیاف پشم هر اندازه طول الیاف بلندتر باشد، قطر آن کمتر بوده و این یک خاصیت بسیار خوب دیگری است که در الیاف پنبه بلند وجود دارد و در مورد ریسندگی برای تهیه نخهای ظریف و بادوام حائز اهمیت است.

به طور کلی طبقه بندی طولی الیاف پنبه تقریبا مطابق جدول زیر در نظر گرفته می شود.

نوع الیاف        حدود طول (میلمیتر)        حدود قطر(میکرون)

بلند                     ۵۰_۳۴                     ۱۵_۱۰

متوسط                  ۲۶_۳۲                     ۱۷_۱۲

کوتاه                    ۲۵_۱۰                     ۲۲_۱۳

حلاجی:

عمل مخلوط کردن ، باز کردندر کارخانه ریسندگی نخ آفتاب از دستگاه حلاجی Marzoli که بصورت ساندویچی عمل برداشت الیاف را انجام می دهد استفاده می شود. این دستگاه تمام اتوماتیک است که فقط عمل چیدن عدلها توسط کارگر انجام میشود.در اول خط ریسندگی شرکت نخ آفتاب عدسها توسط کارگر روی زمین چیده شده است. به وسیله دستگاه super Belander الیاف برداشته شده بصورت ساندویچی که در شکل زیر کاملا نمایان است.

مقدمات ریسندگی چرخانهای:

در سیستم ریسندگی چرخانه ، بعضی ازماشینهای چرخانه ای مجهز به مکانیزم جدا کردن ناخالصیها هستند. که این نوع ماشین علاوه بر تولید نخ وظیفه پاک کنندگی الیاف را نیز به عهده دارند، ولی بعضی از ماشینهای چرخانه ای دیگر که مجهز به مکانیزم جدا کردن ناخالصی نیستند. باید در مراحل مقدماتی و قبل از رسیدن به مشاین چرخانه تمیز و پاک شوند. زیرا تمیز بودن الیاف در سیستم چرخانه ای خیلی مهم است.با بررسیهای به عمل آمده مشخص گردیده که عمل پاک کنندگی الیاف در مشاین ریسندگی چرخانه ای در تمام موارد ضروری نیست .و می توان گفت که بهتر است از خطوط مقدمات ریسندگی برای گرفتن ناخالصیها استفاده کرد.

مقدمات ریسندگی برای الیاف پنبه:

برای به کار گرفتن ماشینهای ریسندگی چرخانه ای برای الیاف پنبه با ناخالصیهای زیاد بهتر است از خط حلاجی و کارد استفاده شود.زیرا با به کارگیری کارد دوم ، باقیمانده الیافی که از هم جدا نشده اند، از یکدیگر باز و گرد و غبار و ناخالصیها گرفته می شود. فتیله تهیه شده از کارد متوالی در ماشین چرخانه ای ، ناخالصیهای کمتری درشیار چرخانه به جا می گذارد و این امر سب می شود که میزان پارگی نخ نیز کاهش یابد.(پارچه آشپزخانه ای)

 

خط ریسندگی الیاف پنبه

 

منابع :

– Handbook of yarn production , Lord 2014

لینک مقاله فارسی استفاده شده:

https://magirans.com/%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d9%88%d8%b1%d8%af-%d8%b1%db%8c%d8%b3%d9%86%d8%af%da%a %db%8c.htm

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *